Son illər valideynlər uşaqlarına ad seçərkən təkcə adın mənasına və səslənişinə deyil, numerologiya və astrologiyaya da diqqət yetirirlər. Bəziləri hesab edir ki, uşağın doğum tarixinə, ulduz xəritəsinə və adının rəqəmsal hesablamalarına uyğun seçim etmək onun gələcək həyatına, xarakterinə və taleyinə təsir göstərə bilər. Bəs uşağa ad qoyarkən numeroloq və astroloqa müraciət etmək nə dərəcədə məntiqlidir? Belə yanaşmanın elmi əsası varmı, yoxsa bu, sadəcə inanc məsələsidir?
Mövzu ilə bağlı “Yeni Sabah”a açıqlama verən ekstrasens, kliniki psixoloq Zirəddin Rzayev bildirib ki, biz özümüzü türk kökənli, türkdilli xalq hesab ediriksə, ad məsələləri ilə bağlı “Kitabi-Dədə Qorqud” dastanına nəzər salmalıyıq:
“Araşdıranda görürük ki, Dədə Qorqud insanlara ad verərkən onların həmin ada layiq olmasını əsas götürürdü. Yəni bir var insanın valideynlərinin qoyduğu ad, bir də var insanın həyatda qazandığı ad. Bunlar tamamilə fərqli anlayışlardır.
Bu ənənəyə İslam tarixində də rast gəlirik. Məsələn, İmam Əlinin (ə) 110-a yaxın adı və ləqəbi olduğu bildirilir. O dövrdə bu adlar indiki medallar kimi bir növ mükafat hesab olunurdu. Məsələn, Mürtəza, Allahın aslanı, Heydər, Kərrar və digər adlar İmam Əliyə (ə) onun xüsusiyyətlərinə, əməllərinə və qəhrəmanlığına görə verilmişdi. İmam Səccad (ə) isə Allaha çox səcdə etdiyi üçün bu adla tanınmışdı. Yəni bu ad onun ibadətinin, mənəvi xüsusiyyətinin göstəricisi idi. Həmin dövrdə insanlar sinələrinə medal taxmaqla deyil, əməlləri, qılıncı, qalxanı, elmi və biliyi ilə ad qazanırdılar.
İslam tarixində Əbu Hüreyrə adlı səhabə də olub. “Hüreyrə” sözü pişik mənasını verir. Rəvayətə görə, pişikləri sevdiyinə görə ona bu ləqəb verilib. “Əbu” ata, “Hüreyrə” isə pişik deməkdir. O, sünni məzhəbində qəbul edilən səhabələrdən biridir. Şiə məzhəbində isə onun rəvayət etdiyi hədislər qəbul olunmur”.
Klinik psixoloq qeyd edib ki, “Kitabi-Dədə Qorqud” dastanını, İslam tarixini və digər qədim inancları araşdıranda adların insan cəmiyyətində və həyatında xüsusi yer tutduğunu görürük:
“İnsanlar yalnız adın gözəlliyinə fikir verməyiblər. Adın mənası, insanın kökü, nəsli və xüsusiyyətləri də nəzərə alınıb. Türkiyədə bu ənənənin izlərinə indi də rast gəlmək mümkündür. Məsələn, Bığıq oğulları, Balta oğulları, Torpaq oğulları kimi nəsil adları mövcuddur. Hər bir adın öz mənası və daşıdığı məna yükü var. “Ərdoğan” adı da “ər” və “doğan” sözlərinin birləşməsindən yaranıb və özünəməxsus məna daşıyır.
Mənim fikrimcə, ad bir növ mozaikaya bənzəyir. Onun hissələri elə uyğunlaşmalıdır ki, bütöv və gözəl bir mənzərə yaransın. Ad da insanın özü ilə uyğunlaşmalıdır. Əgər ad yerinə düşmürsə, bu, brilyantı taxta üzərinə yerləşdirib üzük düzəltməyə bənzəyir. Belə bir uyğunluq uzunömürlü olmaz.
Adların insan həyatında rol oynadığına, astrologiya və numerologiyanın qədim bilik sahələri olduğuna inanıram. Mən astrologiyaya bütün varlığımla inanıram. Bəziləri İslamda astrologiyanın olmadığını, bunun haram sayıldığını iddia edir. Lakin bu fikirlə razı deyiləm. Əl-Biruni, Xacə Nəsirəddin Tusi, İbn Sina, İbn Ərəbi kimi tarixi şəxsiyyətlərin astrologiya ilə məşğul olduqlarını görürük. Onların dövründə tikinti, memarlıq, tibb və hətta siyasi qərarlarla bağlı məsələlərdə ulduzların hərəkətindən əldə edilən biliklərdən istifadə olunurdu”.
Z.Rzayev bildirib ki, astrologiya qədim Şumerlərdən, Misir sivilizasiyasından başlayaraq digər qədim mədəniyyətlərə qədər öz təsirini göstərib:
“Bu baxımdan onun tarixdə mühüm rol oynadığını inkar etmək olmaz. Ancaq burada başqa bir sual ortaya çıxır: Əgər astrologiya bu qədər qədim və dərin bilik sahəsidirsə, bəs bu gün həqiqi astroloqlar varmı? Müasir dövrdə Əl-Biruni, Xacə Nəsirəddin Tusi, İbn Sina səviyyəsində mütəxəssislər yetişirmi? İnsanlar astrologiya təhsilini harada alırlar? Bunun üçün hansı universiteti və ya akademiyanı bitirirlər? Yoxsa hər kəs özü-özünə bu adı verir? Mənim əsas sualım məhz budur.
Adların əhəmiyyətini İslamla da əlaqələndirmək mümkündür. Məsələn, Quranda “Yasin” surəsi var. Bu ad “Ya” və “Sin” olmaqla iki hərfdən ibarətdir. Həmin hərflərin mənası ilə bağlı alimlər arasında bu gün də müxtəlif müzakirələr aparılır. Niyə Quran bəzi surələrə ayrı-ayrı hərflərlə başlayır? Bu da göstərir ki, hərflərin və sözlərin özünəməxsus yeri var.
İmadəddin Nəsiminin fəlsəfəsini, xüsusilə hərflərlə bağlı fikirlərini araşdıranda da sözlərin, hərflərin və adların insan düşüncəsindəki əhəmiyyətini görürük. Mən hesab edirəm ki, hər hərfin, sözün və adın özünəməxsus potensialı var və bunlar insan həyatında müəyyən rol oynayır. Bunu sadəcə şəxsi fikir kimi səsləndirmirəm. Bir klinik psixoloq və filosof kimi, ali təhsilli mütəxəssis olaraq həm tarixi, həm də fəlsəfi baxımdan yanaşıram. Hər adın öz mənası və daşıdığı məna yükü var. Bu məsələyə Quranda, astrologiyada, numerologiyada və hərflərlə bağlı fəlsəfi yanaşmalarda da rast gəlmək mümkündür”.
