Pakistan, Türkiyə, Qətər və İndoneziya arasında imzalanan müdafiə memorandumu regionda hərbi-texniki əməkdaşlığın yeni mərhələsinə zəmin yarada bilər. Dörd ölkə müdafiə sənayesi, birgə istehsal, texnologiya və hərbi təlim sahələrində əlaqələri genişləndirməyi hədəfləyir. Bu əməkdaşlıq ABŞ istehsalı olan hərbi texnikadan asılılığın azaldılmasına da xidmət edə bilər.

Mövzu ilə bağlı politoloq Elxan Şahinoğlu NOCOMMENT.az-a açıqlamasında bildirib ki, Pakistan, Türkiyə, Qətər və İndoneziya arasında oktyabrın 21-də Dohada müdafiə memorandumu imzalanıb.

Onun sözlərinə görə, sənədin əsas məqsədi dörd ölkə arasında müdafiə istehsalı, texnologiya və təlim sahələrində əməkdaşlığı dərinləşdirməkdir. Razılaşma çərçivəsində birgə tədqiqat layihələrinin həyata keçirilməsi, müdafiə komponentlərinin istehsalı, texniki təlimlərin təşkili və mühəndislik təcrübəsinin mübadiləsi nəzərdə tutulur. Tərəflər birgə hazırlanan məhsulları hər ölkənin tələblərinə uyğunlaşdırmağı, eləcə də beynəlxalq bazarlara çıxarmağı planlaşdırırlar.

Politoloq qeyd edib ki, memorandumu imzalayan dörd ölkə arasında hərbi-texniki istehsal baxımından Türkiyə və Pakistan daha irəlidədir. Türkiyə son 20 ildə hərbi sənaye kompleksini əhəmiyyətli dərəcədə inkişaf etdirib. Bu ölkə müasir pilotsuz uçuş aparatlarından tutmuş hərbi gəmilərə, zirehli texnikaya və döyüş təyyarələrinə qədər geniş çeşiddə hərbi məhsullar istehsal edir.

Elxan Şahinoğlunun sözlərinə görə, Türkiyə 2012-ci ildən 2026-cı ilin ilk doqquz ayınadək təxminən 54 milyard dollarlıq müdafiə və aerokosmik məhsul ixrac edib. Bu məbləğin 30 milyard dollardan çoxu 2023–2026-cı illərdə qeydə alınıb.

O bildirib ki, böyük maliyyə imkanlarına malik Qətər də son illərdə Türkiyə istehsalı olan hərbi texnikaya üstünlük verir. İndoneziya isə Türkiyənin “Atmaca” gəmi əleyhinə raketlərinin tədarükü və birgə istehsalı ilə maraqlanır. Pakistan da Çinin dəstəyi ilə hərbi istehsal imkanlarını modernləşdirə bilib.

Politoloq hesab edir ki, Qətər və İndoneziyanın bu əməkdaşlığa qoşulmaqda əsas məqsədlərindən biri Türkiyə və Pakistanın hərbi-texniki potensialından daha geniş istifadə etməkdir.

ABŞ-ın hərbi texnikasından asılılıq azalır?

Elxan Şahinoğlu diqqətə çatdırıb ki, “Bədr müqaviləsi”nin əsas hədəflərindən biri iştirakçı ölkələrin ABŞ istehsalı olan hərbi texnikadan asılılığını azaltmaqdır.

Onun fikrincə, bu dövlətlərin hər biri keçmişdə ABŞ-dan müxtəlif növ hərbi texnika alıb. Lakin son dövrlərdə Vaşinqtondan müasir silah sistemlərinin əldə edilməsi prosesi mürəkkəbləşib. Çünki belə satışlar yalnız ABŞ prezidentinin və Pentaqonun razılığı ilə yekunlaşmır, Konqres də istənilən ölkəyə hərbi texnika satışına mane ola bilər.

Politoloq nümunə kimi Türkiyənin F-35 qırıcıları ilə bağlı vəziyyətini göstərib. O bildirib ki, Ankara ödənişini etdiyi təyyarələri hələ də ABŞ-dan ala bilmir. Donald Trampın satışa qarşı çıxmaması da məsələnin həlli üçün kifayət etmir. Çünki bu prosesdə Konqresin mövqeyi də mühüm rol oynayır.

Şahinoğlu hesab edir ki, ABŞ Konqresində siyasi qüvvələr balansının dəyişməsi Türkiyə, Pakistan və digər dövlətlərin müasir hərbi texnika əldə etməsini daha da çətinləşdirə bilər. Bu səbəbdən həmin ölkələr Vaşinqtondan asılılığı azaltmaq və öz aralarında hərbi-texniki istehsalı genişləndirmək qərarına gəliblər.

Məkkə və Bədr sazişləri ABŞ-ın mövqelərini zəiflədə bilər. Şahinoğlu hesab edir ki, bu sazişlərə yeni dövlətlərin qoşulması ABŞ-ın Avrasiya regionundakı mövqelərinin zəifləməsinə şərait yarada bilər.

Azərbaycan bu əməkdaşlıq formatında yer almır

Politoloq onu da bildirib ki, Azərbaycan nə “Məkkə Sazişi”nə, nə də “Bədr müqaviləsi”nə qoşulub. Onun sözlərinə görə, Bakı hərbi-texniki istehsal sahəsində çoxtərəfli formatlardan daha çox ikitərəfli əməkdaşlığa üstünlük verir.

Beləliklə, Türkiyə və Pakistanın hərbi sənaye potensialı ətrafında formalaşan yeni əməkdaşlıq formatı regionda müdafiə sənayesi əlaqələrinin yenidən qurulmasına və ölkələrin silah təchizatında alternativ imkanlar axtarmasına yol aça bilər.

Əli,
NOCOMMENT.az