Dünyanın quru ərazisinin 1/16 hissəsini tutan Çini elə ayrı dünya da saymaq olar. Mərkəzi Asiya bitən kimi qərbə tamamilə yad olan bir mədəniyyət ölkəsi başlayır. Uzaq şərqin mərkəzi, dünya iqtisadiyyatının beşiklərindən biri…
Bakıdan uyğur türklərinin də yaşadığı Urumçi şəhərində 4 saatlıq uçuşumuzdan sonra daha bir daxili reyslə Nankin şəhərinə yollanmalı idik. 3 ölkənin üzərindən keçib gəldiyimiz məsafədən daha çoxunu Çinin üzərində uçduq. Təxminən 4 saat 10 dəqiqəlik uçuşdan sonra Nankin şəhərinə çatdıq.
Bizi qarşılayan çinli isə hotel sahibi idi. Həm hoteli var, həm də gələn qonaqlarını özü qarşılayırdı. 1 saatlıq yolda bu barədə bütün söhbətləri isə tərcümə proqramı vasitəsilə etdik. Çünki çinlilər ingilis dilini bilmir və öyrənməyə də cəhd etmirlər. Dünya iqtisadiyyatına hökm etməyə çalışan bu nəhəng ölkə, yəqin ki, öz dilini də beynəlxalq platformaya daşımaq niyyətindədir. Yoxsa saysız-hesabsız turistin gəldiyi ölkədə ingilis dilini niyə bilməyəsən?
Nankinə gəlincə, bu şəhər Çin tarixinin məbədlərindən biridir. Üç dəfə ölkənin paytaxtı olub. 1368-1421-ci illərdə Min Sülaləsi hakimiyyətdə olub və Nankini paytaxt elan edib. Bu imperatorluğun 700 illik sarayı da tarixi abidə kimi qorunub saxlanılır.
20-ci əsrdə şəhər ikinci dəfə paytaxt elan edilib. 1927-1937-ci illərdə ölkənin mərkəzi şəhəri olub. 1937-ci ildə Yaponiya ordusu Nankini işğal edib və şəhərdə tarixə “Nankin qətliamı” kimi düşən faciə baş verib.
1946-1949-cu illərdə isə üçüncü dəfə bu statusu daşıyıb.
Hazırda Çinin paytaxtı Pekin “Şimal paytaxtı” adını daşıyırsa, Nankin “Cənub paytaxtı” kimi tanınır.
Şəhərin mərkəzi digər şəhərlər kimi ticarət obyektləri ilə doludur. Müxtəlif çoxmərtəbəli və böyük ticarət mərkəzləri diqqət çəkir. Bir tərəfində gecəqondulara oxşayan məhəllələr, bir tərəfində isə bambaşqa həyat hökm sürür.
Türk restoranı axtarmaq adı ilə həmin gecəqondulara tərəf üz tutduq və yerli restoranların pis qoxusunun təsiri altında geri qayıtmalı olduq. Məqsədimiz dadsız mətbəxin içində ağız dadımıza uyğun nəsə tapmaq idi. Sonra beynəlxalq restoranlar şəbəkəsindən birinə daxil olduq. Bakıdakı yemək sifarişlərimizin eynisini versək də, yenə dad çinlilərin özünə uyğun idi. Görünür, onu da özününküləşdirmək istəyirlər. Qiymət isə Bakı ilə müqayisədə 2 dəfə az idi.
Burada hər şey çin dilində yazıldığı üçün harasa getmək üçün taksidən başqa seçimimiz qalmır. İctimai nəqliyyatda yazılanları başa düşmək mümkünsüzdür.
Taksi qiymətləri elə də baha deyil. Amma beynəlxalq taksi şəbəkələrinin heç biri burada çalışmır. Ödəniş üçün də kartları işlətmək çətindir. Bunun üçün müxtəlif proqramlardan və yerli taksi proqramlarından istifadə etmək lazımdır. Yəni Çinə səfərin varsa, bir neçə gün Bakıda hazırlıq görməlisən.
Nankinin ən görməli yerlərindən biri “Konfutsi Məbədi” sayılır. Ora ayaq basarkən Çinə gəldiyimizi iliyimizə qədər hiss etdik: insan tıxacı və bu ölkəni ehtiva edən müxtəlif restoranlar və ticarət mərkəzləri. Özünəməxsus işıqları ilə bəzədilmiş müxtəlif aksesuarlı turistik məkanlar göz oxşayırdı. Qinhuai çayında gəmi gəzintisi isə 100 yuandır (25 manat). Amma o gəzintini etməmək çox şey qaçırmaqdır. Müxtəlif tarixi heykəllərin yerləşdiyi çayın sahilini ancaq içindəki gəmi gəzintisi ilə edərək görə bilərsən.
Burada ən diqqətçəkən məqam isə Çin xalq geyimlərində foto çəkdirən insanlardır. Bunu isə müxtəlif qiymətlərə edə bilərsən.
Nankinin ən möhtəşəm mənzərələrindən biri dünyanın üçüncü ən uzun çayı Yantszının sahilləridir. Böyük tankerlərin hərəkət etdiyi bu nəhəng çay həm də ticarət limanları ilə məşhurdur. Üzərindəki Nankin Yantszı çayı körpüsü də dünyada məşhurdur. Təxminən 7 km-lik körpü həm avtomobil, həm də qatarların keçidi üçün inşa edilib. 20-ci əsrin ikinci yarısında tikilən bu körpü turistlərin də diqqətini cəlb edə bilib.
Gəzintimizin son günü isə daha maraqlı əraziyə təsadüf etdi. Bir anlıq özünü süni inteleklər hazırlanmış hər hansı filmin içinə düşmüş kimi hiss edirsən. Məşhur “Avatar” və “Meymunlar planeti” filmlərindən bir səhnəyə baxdığını zənn edirsən. Əslində isə bu Çinin ən qədim və məşhur “Niushou dağı”nda “Hongjue” məbədi paqodasıdır. Buddistlərin tarixlərinə hörmət əlaməti olaraq 14 əsrdir ki, ziyarət etdiyi bu tikili bizi başqa bir dünyaya aparır.
Çin dünyanın başqa üzü və tamamilə fərqli mədəniyyətinə malik ölkələrindəndir. Buddaya ən böyük ehtiramı da onlar saxlayır. “Nishou dağı”na getmək o qədər də asan deyil. Əvvəlcə şəhər mərkəzindən 40-50 km uzaqlaşırsan. Gəldiyin ərazidə isə bilet alaraq dağa qalxmaq məcburiyyətindəsən. Məbədin ərazisindəki “Shuttle bus”lar səni əvvəlcə “Hongjue”yə qalxan yolun başlanğıcına götürüb. Burdan o tərəfə isə piyada getməlisən. Amma bütün işləri texnika ilə asanlaşdırmağa çalışan çinlilər buna da çarə tapıblar. Onlar üçün müqəddəs ərazilərə qalxan yolları piyada gedərək savab qazanmağa çalışmırlar.
Eskalatorlarla məbədin girişinə qədər qalxa bilirsən. Məbədə girişin sağında “Foding paqodası” yerləşir. Bu paqoda digərinə nisbətən daha müasir tarixə malikdir. Memarlıq üslubu orta əsrlərə xas olsa da, 2015-ci ildə “Nishou dağı” məbədinin tərkibində tikilib. Dini və tarixi əhəmiyyətə malik tikili turistlərin də ziyarət məkanına çevrilib.
Bu məbədin ən maraqlı hissəsi isə 1343 Budda və Bodhisattva heykəlinin yer aldığı ibadət zalıdır. Buddallar tam mənəvi maariflənməyə çatmış şəxs, Bodhisattvalar isə onların yolunu davam edərək zirvəyə çatmağa çalışanlardır.
Buddistlərin inanclarına görə Budda Allah deyil və o, kainatı yaratmayıb. İnsan olaraq doğulub və tam kamilliyə çata bilib. Elə “Nishou dağı”ndakı məbbədin ibadət zalı da insan düşüncəsinin, kamilliyə çatmaq istəyənlərin sənət əsərini xatırladır. Məbədin 4 bir tərəfindəki Buddaların incə qızılı naxışlarla hazırlanan heykəlləri hazırkı dövrdə süni intelektlə ərsəyə gətirilən nağılları xatırladan filmlərin zamanında insan əli ilə necə yaradılmasının təzahürüdür.
Məbədin ibadət zalına daxil olanda ilk Budda heykəli ilə qarşılaşırsan və qarşısında müxtəlif yeməklər, meyvələr, şirniyyatlar olduğunu görürsən. Bu isə ziyarətə gələn buddistlərin Buddaya olan ehtiramının göstəricisidir. Onun üçün qoyulan sular və yeməklər hər gün dəyişilsə də, ibadətgahın sahibi hələ də nemətlərin dadına baxa bilmir. Amma insanlar da inancından dönmür.
Məbədin daxilindəki Buddizmin yaradıcısı sayılan Qautama Buddanın (Siddhartha Qautama) heykəli isə dünya kimi fırlanır. İnsanlar həm də buddaların reinkarnasiyasına inanırlar. İnanclılar zənn edir ki, yaradıcı Qutama Buddanın əvvəlki həyatları da olub və bu gün o yenidən doğulur.
Buddanın fırlanan heykəlinin yer aldığı yer isə onun cənnətidir. Bu cənnət isə “Sukhavati” (“Xoşbəxtlik diyarı”) adlanır. Eynilə təkallahlı dinlərdə olduğu kimi insanlar “Sukhavati”ni də gözəl təbiət mənzərəli yer kimi təsvir edirlər. Elə “Nishou dağı”ndakı məbədin daxilində də ağac altında uzanmış Buddanın cənnətdə olduğu təsvir edilir.
Saysız-hesabsız çinlinin getdiyi bu məbədə heç kəs ödənişsiz gedə bilmir. Onlar ziyarətgah saydıqları məbəddə pullarını ödəyib dua edə bilirlər.
Məsələnin digər maraqlı tərəfi isə Çin rəhbəri Sin Cinpinin kommunist olaraq ideyalara heç bir təsir göstərməməsidir. Adətən kommunist ölkələrində dini ibadətlərə məhdudiyyətlər qoyulur. Lakin Çin rəhbəri insanların minilliklərlə tarixindən gələn dini ənənəsinə təsir etmir.
Gənclər və İdman Nazirliyinin təşəbbüsü və Azərbaycan Gimnastika Federasiyasının təşkilatçılığı ilə yollandığım səfərin məqsədi Azərbaycan gimnastlarının Çinin qədim paytaxtında keçirilən dünya çempionatını işıqlandırmaqdır. İdmançılarımızın burada uğurlu çıxışı da davam edir.
Elsevər Məmmədov, Çin, Nankin şəhəri
