Şəklin mənbəyi, Mustafa Kamaci/Anadolu via Getty Images

Türkiyə və Azərbaycanda bir sıra şərhçilər Qazaxıstan Prezidenti Kasım-Jomart Tokayevin Rusiyanın Türk Dövlətləri Təşkilatının (TDT) fəaliyyətinə cəlb olunması ilə bağlı təklifini tənqid edirlər.

Onlar hesab edirlər ki, Moskvanın təşkilata yaxınlaşması TDT-nin müstəqilliyinə və qərarvermə prosesinə təsir göstərə bilər.

Bəzi ekspertlər isə Astananın bu təşəbbüsünü təşkilat daxilində Türkiyənin təsirini tarazlaşdırmaq cəhdi kimi qiymətləndirirlər.

Tokayev oktyabrın 30-da Ankarada keçirilən TDT sammitində bildirib ki, Rusiya türk dünyası ilə tarixi bağları və ərazisində yaşayan çoxsaylı türk xalqları nəzərə alınaraq təşkilatın fəaliyyətinə cəlb oluna bilər.

O, Rusiyanın TDT-də iştirakının bütün üzv ölkələr üçün faydalı ola biləcəyini deyib.

Kreml bu fikrə müsbət münasibət göstərib. Prezident Vladimir Putinin mətbuat katibi Dmitri Peskov Rusiyanın TDT ilə əməkdaşlığını "məqsədəuyğun" adlandırıb. Bununla belə, o bildirib ki, Moskva hələlik belə bir rəsmi dəvət almayıb.

Ancaq görünən odur ki, bu məsələ ilə bağlı konsensus yoxdur.

Azərbaycanda təklif açıq şəkildə tənqid olunub, Türkiyə isə TDT-də müşahidəçi statusu üçün müəyyən şərtlərin mövcudluğunu xatırladıb.

Türk Dövlətləri Təşkilatına Türkiyə, Azərbaycan, Qazaxıstan, Qırğızıstan və Özbəkistan daxildir. Təşkilat əvvəlcə Türkdilli Dövlətlərin Əməkdaşlıq Şurası kimi fəaliyyət göstərib, 2021-ci ildə isə indiki adını alıb.

Müşahidəçi statusuna malik tərəflər arasında Macarıstan, Türkmənistan və yalnız Türkiyənin tanıdığı Şimali Kipr Türk Respublikası var.

TDT təkcə ortaq dil və mədəniyyət platforması deyil.

Son illərdə təşkilat iqtisadi əməkdaşlıq, nəqliyyat, enerji, investisiya və təhlükəsizlik məsələlərinə daha çox diqqət ayırır.

Xüsusilə Transxəzər Nəqliyyat Dəhlizi təşkilatın əsas layihələrindən biri hesab olunur.

Bu marşrut Mərkəzi Asiya və Cənubi Qafqaz üzərindən Çinlə Avropanı birləşdirir və yüklərin Rusiya ərazisindən keçmədən daşınmasına imkan yaradır.

Dünya Bankı bu marşrutun inkişafını Qazaxıstan, Azərbaycan və Gürcüstan üçün Rusiyadan keçən nəqliyyat yollarından asılılığı azaltmaq imkanı kimi qiymətləndirir.

Qazaxıstanlı ekspertlərin bir hissəsi hesab edir ki, Astana TDT daxilində qüvvələr balansını qorumağa çalışır.

Politoloq Tolqanay Umbetaliyevanın fikrincə, Türkiyə son illərdə təşkilatda daha fəal rol oynayır və bəzən gündəmə gətirdiyi məsələlər Mərkəzi Asiya ölkələrinin prioritetləri ilə üst-üstə düşmür.

Şimali Kipr məsələsi buna misal göstərilir.

Türkiyə Şimali Kiprin beynəlxalq tanınmasını dəstəkləsə də, Qazaxıstan və digər Mərkəzi Asiya dövlətləri bu mövqeni bölüşmür.

2025-ci ilin martında Qazaxıstan və Mərkəzi Asiyanın digər ölkələri Avropa İttifaqı ilə birgə qəbul etdikləri kommunikedə BMT Təhlükəsizlik Şurasının Şimali Kiprin tanınmamasını tələb edən qətnamələrinə sadiq olduqlarını təsdiqləyiblər.

Ekspert hesab edir ki, Rusiyanın iştirakı TDT daxilində qüvvələr balansını dəyişə və Türkiyənin təsirini müəyyən qədər məhdudlaşdıra bilər.

Şəklin mənbəyi, Anadolu via Getty Images

Digər izahlardan biri isə Moskvanın TDT-yə qarşı şübhələrini azaltmaqla bağlıdır.